به گفته منابع دانشگاهی فرونشست دشت مرودشت برخی از آثار باستانی از جمله مجموعه تاریخی نقش رستم را تحت تاثیر قرار داده و تا ۳۰۰متری سازه تخت جمشید نیز ادامه دارد. سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد این دشت نشست می کند. از دیگر نگرانی ها در این دشت عبور لوله خط انتقال گاز، راه آهن و دو شهرک صنعتی و همچنین پالایشگاه و دکل های فشارقوی است.

عزت الله ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی و گردشگری، در جلسه شورای اداری استان فارس اظهاراتی از هر حیث تامل برانگیز بیان کرد. او ازجمله گفت: «همه جای استان درخصوص ساخت وساز در بخش حریم ها دچار مشکل است. امروز مردم شهر پاسارگاد به خاطر مقبره کوروش و قوانین ما نمی توانند ساختمان دوطبقه بسازند، درست کشاورزی کنند، چاه بزنند، دکل بزنند. من باید این مشکل را حل کنم. یک مقدار انقباض قوانین حریم ها را بردارم و انبساطی کنم…». با اندکی توجه به همین اشارات آقای ضرغامی با پرسش های متنوعی روبه رو می شویم. آیا ایشان اساسا وظایف حاکمیتی این وزارت نوپا را در حافظه خود دارند؟ چگونه به خود اجازه دادند در فرصت یک گفتار کوتاه اداری راجع به بلندمرتبه سازی، کارگذاری دکل های برق، احداث چاه و توسعه کشاورزی شهر پاسارگاد و نیز از قبض قوانین بازدارنده و ضرورت بسط آنها یک جا بگویند؟ و جالب تر آنکه انقباضات را به پای حفاظت از آرامگاه کوروش بگذارند! آیا ایشان فراموش کرده اند که وی را تیشه وزارت داده اند که هیزم بکنند؟ البته از آنجا که دو استان تاریخی فارس و اصفهان مدت هاست در حال فرورفتن در کام فرونشست های فاجعه آمیز زمین قرار دارند، از این بابت از نظرات پرچالش آقای ضرغامی باید تشکر ویژه هم کرد. نظراتی که موجب شد مرگ خاموش و تراژیک اراضی این خطه که همراه خود میراث بی بدیل تاریخ این سرزمین را فرو می برند، به عرصه رسانه ها راه یابد. بنا بر تعریف یونسکو، فرونشست پدیده ای است که از نشست سطح زمین در مقیاس بزرگ روی می دهد. به طور معمول این اصطلاح به حرکت قائم رو به پایین سطح زمین که می تواند با بردار اندک افقی همراه باشد، گفته می شود. در بین عوامل موثر در ایجاد فرونشست، برداشت بیش از مجاز از منابع آب زیرزمینی و نیز استخراج نفت و گاز، عوامل اصلی ایجاد فرونشست در بیشتر دشت های ایران هستند. مناطقی که هم اکنون در شرایط بحرانی ایجاد فروچاله ها و فرونشست ها قرار دارند، شامل دشت کبودرآهنگ همدان، ورامین، نظرآباد، دشت تهران، دشت مشهد و نیشابور، دشت های استان کرمان، اصفهان و قزوین هستند. خبرها از فرونشست های پی درپی در عرصه ای که پاسارگاد بیش از دوهزارو ۵۰۰ سال به امانت و امنیت میهمان آن بوده است، به تنهایی می تواند در قامت یک بحران عمیق، آماده باشی فراگیر را ایجاب کند.

به گفته منابع دانشگاهی فرونشست دشت مرودشت برخی از آثار باستانی از جمله مجموعه تاریخی نقش رستم را تحت تاثیر قرار داده و تا ۳۰۰متری سازه تخت جمشید نیز ادامه دارد. سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد این دشت نشست می کند. از دیگر نگرانی ها در این دشت عبور لوله خط انتقال گاز، راه آهن و دو شهرک صنعتی و همچنین پالایشگاه و دکل های فشارقوی است.

عمق فروچاله استهبان ۸۰ و عرض آن ۳۰ متر است که بسیار نگران کننده است. فرونشست در دشت فسا تا جهرم در فارس به ۵۴ سانتی متر در سال رسیده است. این رقم ۱۴۰ برابر بالاتر از شرایط بحرانی قرار دارد و حدیث مفصل بخوانیم از اشارات. با نکاتی خطاب به وزیر محترم میراث فرهنگی و گردشگری این دفتر را به پایان می رسانیم، گرچه حکایت همچنان باقی است. جناب ضرغامی در خاطرات خود از علاقه فراوان به هنر سینما در نوجوانی گفته اند. در سال های زعامت بر رسانه ملی صداوسیما هم چه بسیار ناگزیر بودند که بسیاری از صحنه های نامتعارف را حذف و به اشاره انگشت سبابه و در اتاق های دربسته حتی کفش و کلاه بر فرونشست هایی از اخلاقیات بپوشانند.

اکنون که بعد از سالیان متمادی تجربه و ممارست های این چنینی ناگزیر از مواجهه با فضای واقعی هستند، باور کنند حفر چاه و کشت و کار اراضی حریم آرامگاه برای پاسارگاد با هزارو ۳۰۰ حلقه چاه افاقه ای نمی کند. ای کاش فیلم هایی از این محدوده تهیه و به ضرب و زور هنر سینمایی و قیچی، اراضی سرسبز با چاه هایی پرآب را بر آن بنشانند تا گردشگران آن سوی مرز باور کنند که منابع تجدیدناپذیر این محدوده ها را برای آیندگان هم حفظ کرده ایم. اگر هم ممکن است برنامه های حاکمیتی وزارت نوپای خود را روی میز کارشان قرار دهند. نکند که با برنامه وزارت جهاد کشاورزی جابه جا شده باشد.

  • نویسنده : عبدالحسین طوطیایی (پژوهشگر کشاورزی)